Қара шаңырақ

Сөздікқор

1/12

Урок

1/10

Урок

2/10

Урок

3/10

Поздравляем!

Урок закончен

очков
1. Таны және оқы.
  • Кенже бала
  • Сәлем салу
Сәлем салуӘулетКенже бала Таңба
  • Таңба
  • Әулет
2. Таны және оқы.
  • Аға буын
  • Ақ бата
Аға буынОтау құруАқ батаЖиын-той
  • Жиын-той
  • Отау құру
3. Таны және оқы.
  • Дүние-мүлік
  • Үлкен үй
Қадір тұтуБосағаДүние-мүлікҮлкен үй
  • Қадір тұту
  • Босаға
4. Таны және оқы.
  • Әулет
  • Таңба
  • Кенже бала
  • Сәлем салу
  • Ақ бата
  • Әулет
  • Таңба
  • Кенже бала
  • Сәлем салу
  • Отау құру
5. Таны және оқы.
Т
Т
а
А
ң
Ң
б
Б
а
А
6. Таны және оқы.
  • Аға буын
  • Жиын-той
  • Ақ бата
  • Отау құру
  • Аға буын
  • Жиын-той
  • Ақ бата
  • Дүние-мүлік
  • Отау құру
  • Босаға
7. Таны және оқы.
Ә
Ә
т
Т
е
Е
л
Л
у
У
8. Таны және оқы.
9. Таны және оқы.
  • Қадір тұту
  • Үлкен үй
  • Дүние-мүлік
  • Босаға
  • Кенже бала
  • Таңба
  • Қадір тұту
  • Үлкен үй
  • Дүние-мүлік
  • Босаға
10. Таны және оқы.
11. Таны және оқы.
12. Таны және оқы.
13. Таны және оқы.
14. Таны және оқы.
  1. Қазақ
    қарашаңырақ
    деп
    атасы
    мен
    анасының
    шаңырағын
    ұстап
    қалған
    тұратын
    үйді
    айтады.
    Мысалы,
    бір
    әкенің
    үш
    ұлы
    болса,
    күндердің
    күнінде
    алдыңғы
    екі
    ұлды
    үйлендіріп,
    ал
    үшінші
    кенже
    ұл
    жоғарыда
    айтқанымыздай,
    әке-шешесінің
    қолында
    қалып,
    ата
    мен
    әкеден
    қалған
    бас
    шаңыраққа
    ие
    болады.
    Сол
    шаңырақтан
    енші
    алып,
    бөлек
    шыққан
    ұл-қыздары
    сәлем
    беріп,
    төркіндеп,
    амал
    айында
    көрісіп,
    ата-аналарының
    шаңырағына
    келетін
    болған.
    Ата-аналары
    қайтыс
    болғаннан
    кейін
    де
    ата-анамыздың
    шаңырағы
    деп
    киелі
    деп
    санаған.
  • еншілерін
  • құрып
  • беріп,
  • қадір
  • тұтып,
  • отау
  • кенже
  • бала
15. Таны және оқы.
  • Оңтүстікте
  • Солтүстікте
  • Бағзы заманда
16. Таны және оқы.
он
он
таңба
таңба
қаланған
қаланған
бірнеше
бірнеше
күні
күні
диаметрі
диаметрі
аумайтын
аумайтын
алып
алып
метрлік
метрлік
формасы
формасы
де
де
жерде
жерде
шаңырақтан
шаңырақтан
құрылыстар
құрылыстар
бүгінде
бүгінде
бейнесіндегі
бейнесіндегі
бар.
бар.
Маңғыстауда
Маңғыстауда
ұлутастан
ұлутастан
17. Таны және оқы.
  1. Бағзы
    жеткен
    қазақтың
    рулық
    шежіресі
    бойынша
    қарт
    Қазақтың
    үш
    ұлы
    бар
    екен.
    Ұлы
    Жүз
    Ағарыс
    және
    алғашқы
    алып,
    отау
    тігіп,
    бөлек
    шыққан
    үйсің
    деп,
    аты
    айтып
    тұрғандай
    «Үйсін»
    тайпасының
    маңына
    топтасқан.
    Ортаншысы
    Орта
    жүз
    Жанарыс,
    олар
    Арғын
    тайпасының,
    кенжесі
    Кіші
    Жүз
    Бегарыс,
    Алшындардың
    маңына
    топтасып,
    көтеріпті.
    Өздеріңіз
    көріп
    отырғандай,
    қазақтың
    ұлттық
    құрылымы,
    қазақтың
    жалғастығының
    үлкейтілген
    макеті.
  • Тұңғышы
  • заманнан
  • шаңырақ
  • әулет
  • енші
18. Таны және оқы.
  • Аға буын
  • Аға ұрпақ
  • Аға оқытушы
  • Аға есепші
19. Таны және оқы.
  • Киіз үй туралы
  • Жиын-той туралы
  • Үлкен үй туралы
20. Таны және оқы.
  • Тағзым ету
  • Отау құру
  • Өсиет айту
21. Таны және оқы.
Батаны қандай адамдар береді?
  • Жастарға береді.
  • Қария адамдар береді.
  • Барлығы бере алады.
22. Таны және оқы.
  • Үлкен үйге келді.
  • Ұлына өсет айтты.
  • Қара шаңыраққа сәлем салды.
23. Таны және оқы.
  1. Асқар,
    шаңырақ
    көтеріпсің,
    құттықтаймын?
    Той,
    құдалық
    деген
    барлық
    жиын-той
    өтіп
    кетті
    ме?
  2. Иә,
    барлығын
    өткіздік.
    Ата-анамның
    қалағанындай
    ұйымдастырдық.
  3. Енді
    қандай
    жоспарларың
    бар?
  4. Келесі
    айда
    ата-анам
    еншімізді
    береміз
    деп
    жатыр.
  5. Енші
    беру
    деген
    не?
    Бұрын
    естімегенмін.
  6. Ата-анасы
    баласы
    балалы
    болғаннан
    кейін
    «енді
    өз
    күндерін
    өздері
    көре
    алады»
    деген
    сенімге
    келіп,
    отау
    тігіп,
    бөлек
    шығарады.
    Сонда
    малынан
    мал,
    дүние-мүлік
    бөліп
    береді,
    ыдыс-аяқ
    сыйлайды.
    Оған
    келіннің
    төркінінен
    келген
    дүниесі
    қосылып,
    жас
    жұбайлар
    жеке
    шаңырақ
    болып
    шыға
    келеді.
    Мұны
    енші
    беру
    деп
    атайды.
  7. Қызық
    ақпарат
    екен.
    Енді
    біліп
    жүретін
    боламын.
  8. Бізде
    мұндай
    бағзы
    заманнан
    жеткен
    дәстүрлер
    көп.
    Тағы
    бір
    жолыққанда
    кеңінен
    әңгімелеп
    беремін.
    Қазір
    шаруаларым
    бар
    еді.
  9. -
    Әрине,
    жақсы
    сау
    бол!
24. Таны және оқы.
Сұхбат не туралы?
  • Енші беру дәстүрі туралы
  • Қара шаңырақ туралы
  • Үйлену тойы туралы
25. Таны және оқы.
  1. Асқар,
    шаңырақ
    көтеріпсің,
    құттықтаймын?
    Той,
    құдалық
    деген
    барлық
    өтіп
    кетті
    ме?
  2. Иә,
    барлығын
    өткіздік.
    Ата-анамның
    қалағанындай
    ұйымдастырдық.
  3. Енді
    қандай
    жоспарларың
    бар?
  4. Келесі
    айда
    ата-анам
    еншімізді
    береміз
    деп
    жатыр.
  5. деген
    не?
    Бұрын
    естімегенмін.
  6. Ата-анасы
    баласы
    балалы
    болғаннан
    кейін
    «енді
    өз
    күндерін
    өздері
    көре
    алады»
    деген
    сенімге
    келіп,
    отау
    тігіп,
    бөлек
    шығарады.
    Сонда
    малынан
    мал,
    бөліп
    береді,
    ыдыс-аяқ
    сыйлайды.
    Оған
    келіннің
    төркінінен
    келген
    дүниесі
    қосылып,
    жас
    жұбайлар
    жеке
    шаңырақ
    болып
    шыға
    келеді.
    Мұны
    енші
    беру
    деп
    атайды.
  7. Қызық
    ақпарат
    екен.
    Енді
    біліп
    жүретін
    боламын.
  8. Бізде
    мұндай
    жеткен
    дәстүрлер
    көп.
    Тағы
    бір
    жолыққанда
    кеңінен
    әңгімелеп
    беремін.
    Қазір
    шаруаларым
    бар
    еді.
  9. -
    Әрине,
    жақсы
    сау
    бол!
  • заманнан
  • Енші
  • дүние-мүлік
  • жиын-той
  • бағзы
  • беру
26. Таны және оқы.
  • – Қызық ақпарат екен. Енді біліп жүретін боламын.
  • – Ата-анасы баласы балалы болғаннан кейін «енді өз күндерін өздері көре алады» деген сенімге келіп, отау тігіп, бөлек шығарады. Сонда малынан – мал, дүние-мүлік бөліп береді, ыдыс-аяқ сыйлайды. Оған келіннің төркінінен келген дүниесі қосылып, жас жұбайлар жеке шаңырақ болып шыға келеді. Мұны енші беру деп атайды.
  • – Енші беру деген не? Бұрын естімегенмін.
  • – Енді қандай жоспарларың бар?
  • – Келесі айда ата-анам еншімізді береміз деп жатыр.
  • – Асқар, шаңырақ көтеріпсің, құттықтаймын? Той, құдалық деген барлық жиын-той өтіп кетті ме?
  • – Иә, барлығын өткіздік. Ата-анамның қалағанындай ұйымдастырдық.
27. Таны және оқы.
Бір атадан тараған ұрпақтар әулет деп аталады. “Әулет” сөзі парсы тілінен келген. Дәстүрлі қазақ қоғамында қандас-туыстық байланысты айқындауда жеті ата ұстанымы негізге алынған. Туыстық байланыс жеті атаға дейін созылып, одан әрі құдандалық байланысқа ұласады. Жеті атаға толған әрбір әулет рулы елге ұласу рәсімін жасап, толыққанды ру санатына қосылып отырады. Сондай-ақ, әулеттің өкілдері өзінің жеті атасын білу арқылы көрші рулармен байланысын айқындаған. Ғылыми әдебиеттерде әулет ұғымы елдегі ең жоғары билік лауазымы мұрагерлік жолмен берілген замандардағы билеушілер шежіресін тарату үшін қолданылады. Әулетке қатысты мұрагерлік жолмен таққа отыру салты ежелгі дәуірде, сақ, ғұн, үйсін, қаңлы мемлекеттік бірлестіктерінде қалыптасқан. Сондай-ақ, түрік, түргеш, қарлұқ, оғыз, қимақ қағанаттарында Қарахан мен қарақытайлар мемлекеттерінде, қыпшақ, т.б. ең жоғары лауазым жекелеген әулеттердің қолында болды. Демек бір атадан тарап, бірнеше буынға жеткен ұрпақтарды әулет деп атайды. Әулетке кір келтірмеу, сүйекке таңба түсірмеу қазақ ортасында берік ұстаным болып қалыптасқан. Текті әулетті басқа елге, жұртқа үлгі-өнеге ретінде тегі жақсы, текті әулет деп дәріптеп айтып отырады.
Толығырақ
28. Таны және оқы.
Бір атадан тараған ұрпақтар әулет деп аталады. “Әулет” сөзі парсы тілінен келген. Дәстүрлі қазақ қоғамында қандас-туыстық байланысты айқындауда жеті ата ұстанымы негізге алынған. Туыстық байланыс жеті атаға дейін созылып, одан әрі құдандалық байланысқа ұласады. Жеті атаға толған әрбір әулет рулы елге ұласу рәсімін жасап, толыққанды ру санатына қосылып отырады. Сондай-ақ, әулеттің өкілдері өзінің жеті атасын білу арқылы көрші рулармен байланысын айқындаған. Ғылыми әдебиеттерде әулет ұғымы елдегі ең жоғары билік лауазымы мұрагерлік жолмен берілген замандардағы билеушілер шежіресін тарату үшін қолданылады. Әулетке қатысты мұрагерлік жолмен таққа отыру салты ежелгі дәуірде, сақ, ғұн, үйсін, қаңлы мемлекеттік бірлестіктерінде қалыптасқан. Сондай-ақ, түрік, түргеш, қарлұқ, оғыз, қимақ қағанаттарында Қарахан мен қарақытайлар мемлекеттерінде, қыпшақ, т.б. ең жоғары лауазым жекелеген әулеттердің қолында болды. Демек бір атадан тарап, бірнеше буынға жеткен ұрпақтарды әулет деп атайды. Әулетке кір келтірмеу, сүйекке таңба түсірмеу қазақ ортасында берік ұстаным болып қалыптасқан. Текті әулетті басқа елге, жұртқа үлгі-өнеге ретінде тегі жақсы, текті әулет деп дәріптеп айтып отырады.
Толығырақ
Мәтінде қандай мәселе көтеріледі?
  • Әулеттің таңбасы туралы
  • Бағзы заман туралы
  • Әулет ұғымы туралы
29. Таны және оқы.
Бір атадан тараған ұрпақтар әулет деп аталады. “Әулет” сөзі парсы тілінен келген. Дәстүрлі қазақ қоғамында қандас-туыстық байланысты айқындауда жеті ата ұстанымы негізге алынған. Туыстық байланыс жеті атаға дейін созылып, одан әрі құдандалық байланысқа ұласады. Жеті атаға толған әрбір әулет рулы елге ұласу рәсімін жасап, толыққанды ру санатына қосылып отырады. Сондай-ақ, әулеттің өкілдері өзінің жеті атасын білу арқылы көрші рулармен байланысын айқындаған. Ғылыми әдебиеттерде әулет ұғымы елдегі ең жоғары билік лауазымы мұрагерлік жолмен берілген замандардағы билеушілер шежіресін тарату үшін қолданылады. Әулетке қатысты мұрагерлік жолмен таққа отыру салты ежелгі дәуірде, сақ, ғұн, үйсін, қаңлы мемлекеттік бірлестіктерінде қалыптасқан. Сондай-ақ, түрік, түргеш, қарлұқ, оғыз, қимақ қағанаттарында Қарахан мен қарақытайлар мемлекеттерінде, қыпшақ, т.б. ең жоғары лауазым жекелеген әулеттердің қолында болды. Демек бір атадан тарап, бірнеше буынға жеткен ұрпақтарды әулет деп атайды. Әулетке кір келтірмеу, сүйекке таңба түсірмеу қазақ ортасында берік ұстаным болып қалыптасқан. Текті әулетті басқа елге, жұртқа үлгі-өнеге ретінде тегі жақсы, текті әулет деп дәріптеп айтып отырады.
Толығырақ
  • Әулет ұғымы ертеде пайда болған.
  • Тағзым ету жайында ақпарат бар.
  • Отау құру туралы әңгіме өрбіді.
30. Таны және оқы.
  • Бот
  • Иә, отау құрған соң тұратын үй.
  • Иә, кенже бала ата-анасымен тұратын үй.
  • Иә, еншісін алған соң тұратын үй.
Сөздікқор
Дүние-мүлік
Потомки, род
Әулет
Аға буын
Отвесить поклон
Сәлем салу
Үлкен үй
Младший ребенок
Кенже бала
Үлкен үй
Тамга
Таңба
Отау құру
Жениться; становиться хозяином
Жиын-той
Әулет
Искреннее благословение
Ақ бата
Босаға
Старшее поколение
Аға буын
Жиын-той
Большое пиршество; многолюдный
Отау құру
Жиын-той
Имущество
Дүние-мүлік
Босаға
Косяк (дверной)
Дүние-мүлік
Таңба
Уважать; проявлять почтение
Қадір тұту
Босаға
Дом отца
Үлкен үй

Поздравляем!

Урок закончен

Грамматиика