Қара шаңырақ

Сөздікқор

1/12

Урок

1/10

Урок

2/10

Урок

3/10

Поздравляем!

Урок закончен

очков
1. Таны және оқы.
  • Кенже бала
  • Сәлем салу
Кенже бала ТаңбаСәлем салуӘулет
  • Таңба
  • Әулет
2. Таны және оқы.
  • Отау құру
  • Жиын-той
Отау құруЖиын-тойАқ батаАға буын
  • Ақ бата
  • Аға буын
3. Таны және оқы.
  • Қадір тұту
  • Үлкен үй
БосағаҮлкен үйҚадір тұтуДүние-мүлік
  • Босаға
  • Дүние-мүлік
4. Таны және оқы.
  • Әулет
  • Сәлем салу
  • Кенже бала
  • Таңба
  • Отау құру
  • Әулет
  • Ақ бата
  • Сәлем салу
  • Кенже бала
  • Таңба
5. Таны және оқы.
а
А
Т
Т
б
Б
а
А
ң
Ң
6. Таны және оқы.
  • Отау құру
  • Аға буын
  • Жиын-той
  • Ақ бата
  • Отау құру
  • Босаға
  • Аға буын
  • Дүние-мүлік
  • Жиын-той
  • Ақ бата
7. Таны және оқы.
т
Т
у
У
е
Е
л
Л
Ә
Ә
8. Таны және оқы.
9. Таны және оқы.
  • Үлкен үй
  • Қадір тұту
  • Босаға
  • Дүние-мүлік
  • Үлкен үй
  • Таңба
  • Қадір тұту
  • Босаға
  • Кенже бала
  • Дүние-мүлік
10. Таны және оқы.
11. Таны және оқы.
12. Таны және оқы.
13. Таны және оқы.
14. Таны және оқы.
  1. Қазақ
    қарашаңырақ
    деп
    атасы
    мен
    анасының
    шаңырағын
    ұстап
    қалған
    тұратын
    үйді
    айтады.
    Мысалы,
    бір
    әкенің
    үш
    ұлы
    болса,
    күндердің
    күнінде
    алдыңғы
    екі
    ұлды
    үйлендіріп,
    ал
    үшінші
    кенже
    ұл
    жоғарыда
    айтқанымыздай,
    әке-шешесінің
    қолында
    қалып,
    ата
    мен
    әкеден
    қалған
    бас
    шаңыраққа
    ие
    болады.
    Сол
    шаңырақтан
    енші
    алып,
    бөлек
    шыққан
    ұл-қыздары
    сәлем
    беріп,
    төркіндеп,
    амал
    айында
    көрісіп,
    ата-аналарының
    шаңырағына
    келетін
    болған.
    Ата-аналары
    қайтыс
    болғаннан
    кейін
    де
    ата-анамыздың
    шаңырағы
    деп
    киелі
    деп
    санаған.
  • тұтып,
  • қадір
  • еншілерін
  • отау
  • кенже
  • құрып
  • бала
  • беріп,
15. Таны және оқы.
  • Бағзы заманда
  • Солтүстікте
  • Оңтүстікте
16. Таны және оқы.
шаңырақтан
шаңырақтан
бүгінде
бүгінде
алып
алып
метрлік
метрлік
формасы
формасы
бейнесіндегі
бейнесіндегі
диаметрі
диаметрі
бар.
бар.
де
де
он
он
таңба
таңба
бірнеше
бірнеше
жерде
жерде
құрылыстар
құрылыстар
аумайтын
аумайтын
Маңғыстауда
Маңғыстауда
қаланған
қаланған
күні
күні
ұлутастан
ұлутастан
17. Таны және оқы.
  1. Бағзы
    жеткен
    қазақтың
    рулық
    шежіресі
    бойынша
    қарт
    Қазақтың
    үш
    ұлы
    бар
    екен.
    Ұлы
    Жүз
    Ағарыс
    және
    алғашқы
    алып,
    отау
    тігіп,
    бөлек
    шыққан
    үйсің
    деп,
    аты
    айтып
    тұрғандай
    «Үйсін»
    тайпасының
    маңына
    топтасқан.
    Ортаншысы
    Орта
    жүз
    Жанарыс,
    олар
    Арғын
    тайпасының,
    кенжесі
    Кіші
    Жүз
    Бегарыс,
    Алшындардың
    маңына
    топтасып,
    көтеріпті.
    Өздеріңіз
    көріп
    отырғандай,
    қазақтың
    ұлттық
    құрылымы,
    қазақтың
    жалғастығының
    үлкейтілген
    макеті.
  • Тұңғышы
  • шаңырақ
  • әулет
  • заманнан
  • енші
18. Таны және оқы.
  • Аға есепші
  • Аға оқытушы
  • Аға ұрпақ
  • Аға буын
19. Таны және оқы.
  • Жиын-той туралы
  • Үлкен үй туралы
  • Киіз үй туралы
20. Таны және оқы.
  • Өсиет айту
  • Тағзым ету
  • Отау құру
21. Таны және оқы.
Батаны қандай адамдар береді?
  • Жастарға береді.
  • Барлығы бере алады.
  • Қария адамдар береді.
22. Таны және оқы.
  • Ұлына өсет айтты.
  • Қара шаңыраққа сәлем салды.
  • Үлкен үйге келді.
23. Таны және оқы.
  1. Асқар,
    шаңырақ
    көтеріпсің,
    құттықтаймын?
    Той,
    құдалық
    деген
    барлық
    жиын-той
    өтіп
    кетті
    ме?
  2. Иә,
    барлығын
    өткіздік.
    Ата-анамның
    қалағанындай
    ұйымдастырдық.
  3. Енді
    қандай
    жоспарларың
    бар?
  4. Келесі
    айда
    ата-анам
    еншімізді
    береміз
    деп
    жатыр.
  5. Енші
    беру
    деген
    не?
    Бұрын
    естімегенмін.
  6. Ата-анасы
    баласы
    балалы
    болғаннан
    кейін
    «енді
    өз
    күндерін
    өздері
    көре
    алады»
    деген
    сенімге
    келіп,
    отау
    тігіп,
    бөлек
    шығарады.
    Сонда
    малынан
    мал,
    дүние-мүлік
    бөліп
    береді,
    ыдыс-аяқ
    сыйлайды.
    Оған
    келіннің
    төркінінен
    келген
    дүниесі
    қосылып,
    жас
    жұбайлар
    жеке
    шаңырақ
    болып
    шыға
    келеді.
    Мұны
    енші
    беру
    деп
    атайды.
  7. Қызық
    ақпарат
    екен.
    Енді
    біліп
    жүретін
    боламын.
  8. Бізде
    мұндай
    бағзы
    заманнан
    жеткен
    дәстүрлер
    көп.
    Тағы
    бір
    жолыққанда
    кеңінен
    әңгімелеп
    беремін.
    Қазір
    шаруаларым
    бар
    еді.
  9. -
    Әрине,
    жақсы
    сау
    бол!
24. Таны және оқы.
Сұхбат не туралы?
  • Енші беру дәстүрі туралы
  • Қара шаңырақ туралы
  • Үйлену тойы туралы
25. Таны және оқы.
  1. Асқар,
    шаңырақ
    көтеріпсің,
    құттықтаймын?
    Той,
    құдалық
    деген
    барлық
    өтіп
    кетті
    ме?
  2. Иә,
    барлығын
    өткіздік.
    Ата-анамның
    қалағанындай
    ұйымдастырдық.
  3. Енді
    қандай
    жоспарларың
    бар?
  4. Келесі
    айда
    ата-анам
    еншімізді
    береміз
    деп
    жатыр.
  5. деген
    не?
    Бұрын
    естімегенмін.
  6. Ата-анасы
    баласы
    балалы
    болғаннан
    кейін
    «енді
    өз
    күндерін
    өздері
    көре
    алады»
    деген
    сенімге
    келіп,
    отау
    тігіп,
    бөлек
    шығарады.
    Сонда
    малынан
    мал,
    бөліп
    береді,
    ыдыс-аяқ
    сыйлайды.
    Оған
    келіннің
    төркінінен
    келген
    дүниесі
    қосылып,
    жас
    жұбайлар
    жеке
    шаңырақ
    болып
    шыға
    келеді.
    Мұны
    енші
    беру
    деп
    атайды.
  7. Қызық
    ақпарат
    екен.
    Енді
    біліп
    жүретін
    боламын.
  8. Бізде
    мұндай
    жеткен
    дәстүрлер
    көп.
    Тағы
    бір
    жолыққанда
    кеңінен
    әңгімелеп
    беремін.
    Қазір
    шаруаларым
    бар
    еді.
  9. -
    Әрине,
    жақсы
    сау
    бол!
  • дүние-мүлік
  • Енші
  • заманнан
  • жиын-той
  • бағзы
  • беру
26. Таны және оқы.
  • – Асқар, шаңырақ көтеріпсің, құттықтаймын? Той, құдалық деген барлық жиын-той өтіп кетті ме?
  • – Енші беру деген не? Бұрын естімегенмін.
  • – Енді қандай жоспарларың бар?
  • – Иә, барлығын өткіздік. Ата-анамның қалағанындай ұйымдастырдық.
  • – Келесі айда ата-анам еншімізді береміз деп жатыр.
  • – Қызық ақпарат екен. Енді біліп жүретін боламын.
  • – Ата-анасы баласы балалы болғаннан кейін «енді өз күндерін өздері көре алады» деген сенімге келіп, отау тігіп, бөлек шығарады. Сонда малынан – мал, дүние-мүлік бөліп береді, ыдыс-аяқ сыйлайды. Оған келіннің төркінінен келген дүниесі қосылып, жас жұбайлар жеке шаңырақ болып шыға келеді. Мұны енші беру деп атайды.
27. Таны және оқы.
Бір атадан тараған ұрпақтар әулет деп аталады. “Әулет” сөзі парсы тілінен келген. Дәстүрлі қазақ қоғамында қандас-туыстық байланысты айқындауда жеті ата ұстанымы негізге алынған. Туыстық байланыс жеті атаға дейін созылып, одан әрі құдандалық байланысқа ұласады. Жеті атаға толған әрбір әулет рулы елге ұласу рәсімін жасап, толыққанды ру санатына қосылып отырады. Сондай-ақ, әулеттің өкілдері өзінің жеті атасын білу арқылы көрші рулармен байланысын айқындаған. Ғылыми әдебиеттерде әулет ұғымы елдегі ең жоғары билік лауазымы мұрагерлік жолмен берілген замандардағы билеушілер шежіресін тарату үшін қолданылады. Әулетке қатысты мұрагерлік жолмен таққа отыру салты ежелгі дәуірде, сақ, ғұн, үйсін, қаңлы мемлекеттік бірлестіктерінде қалыптасқан. Сондай-ақ, түрік, түргеш, қарлұқ, оғыз, қимақ қағанаттарында Қарахан мен қарақытайлар мемлекеттерінде, қыпшақ, т.б. ең жоғары лауазым жекелеген әулеттердің қолында болды. Демек бір атадан тарап, бірнеше буынға жеткен ұрпақтарды әулет деп атайды. Әулетке кір келтірмеу, сүйекке таңба түсірмеу қазақ ортасында берік ұстаным болып қалыптасқан. Текті әулетті басқа елге, жұртқа үлгі-өнеге ретінде тегі жақсы, текті әулет деп дәріптеп айтып отырады.
Толығырақ
28. Таны және оқы.
Бір атадан тараған ұрпақтар әулет деп аталады. “Әулет” сөзі парсы тілінен келген. Дәстүрлі қазақ қоғамында қандас-туыстық байланысты айқындауда жеті ата ұстанымы негізге алынған. Туыстық байланыс жеті атаға дейін созылып, одан әрі құдандалық байланысқа ұласады. Жеті атаға толған әрбір әулет рулы елге ұласу рәсімін жасап, толыққанды ру санатына қосылып отырады. Сондай-ақ, әулеттің өкілдері өзінің жеті атасын білу арқылы көрші рулармен байланысын айқындаған. Ғылыми әдебиеттерде әулет ұғымы елдегі ең жоғары билік лауазымы мұрагерлік жолмен берілген замандардағы билеушілер шежіресін тарату үшін қолданылады. Әулетке қатысты мұрагерлік жолмен таққа отыру салты ежелгі дәуірде, сақ, ғұн, үйсін, қаңлы мемлекеттік бірлестіктерінде қалыптасқан. Сондай-ақ, түрік, түргеш, қарлұқ, оғыз, қимақ қағанаттарында Қарахан мен қарақытайлар мемлекеттерінде, қыпшақ, т.б. ең жоғары лауазым жекелеген әулеттердің қолында болды. Демек бір атадан тарап, бірнеше буынға жеткен ұрпақтарды әулет деп атайды. Әулетке кір келтірмеу, сүйекке таңба түсірмеу қазақ ортасында берік ұстаным болып қалыптасқан. Текті әулетті басқа елге, жұртқа үлгі-өнеге ретінде тегі жақсы, текті әулет деп дәріптеп айтып отырады.
Толығырақ
Мәтінде қандай мәселе көтеріледі?
  • Әулет ұғымы туралы
  • Бағзы заман туралы
  • Әулеттің таңбасы туралы
29. Таны және оқы.
Бір атадан тараған ұрпақтар әулет деп аталады. “Әулет” сөзі парсы тілінен келген. Дәстүрлі қазақ қоғамында қандас-туыстық байланысты айқындауда жеті ата ұстанымы негізге алынған. Туыстық байланыс жеті атаға дейін созылып, одан әрі құдандалық байланысқа ұласады. Жеті атаға толған әрбір әулет рулы елге ұласу рәсімін жасап, толыққанды ру санатына қосылып отырады. Сондай-ақ, әулеттің өкілдері өзінің жеті атасын білу арқылы көрші рулармен байланысын айқындаған. Ғылыми әдебиеттерде әулет ұғымы елдегі ең жоғары билік лауазымы мұрагерлік жолмен берілген замандардағы билеушілер шежіресін тарату үшін қолданылады. Әулетке қатысты мұрагерлік жолмен таққа отыру салты ежелгі дәуірде, сақ, ғұн, үйсін, қаңлы мемлекеттік бірлестіктерінде қалыптасқан. Сондай-ақ, түрік, түргеш, қарлұқ, оғыз, қимақ қағанаттарында Қарахан мен қарақытайлар мемлекеттерінде, қыпшақ, т.б. ең жоғары лауазым жекелеген әулеттердің қолында болды. Демек бір атадан тарап, бірнеше буынға жеткен ұрпақтарды әулет деп атайды. Әулетке кір келтірмеу, сүйекке таңба түсірмеу қазақ ортасында берік ұстаным болып қалыптасқан. Текті әулетті басқа елге, жұртқа үлгі-өнеге ретінде тегі жақсы, текті әулет деп дәріптеп айтып отырады.
Толығырақ
  • Отау құру туралы әңгіме өрбіді.
  • Әулет ұғымы ертеде пайда болған.
  • Тағзым ету жайында ақпарат бар.
30. Таны және оқы.
  • Бот
  • Иә, отау құрған соң тұратын үй.
  • Иә, еншісін алған соң тұратын үй.
  • Иә, кенже бала ата-анасымен тұратын үй.
Сөздікқор
Әулет
Потомки, род
Қадір тұту
Сәлем салу
Отвесить поклон
Отау құру
Кенже бала
Младший ребенок
Таңба
Таңба
Тамга
Жиын-той
Кенже бала
Жениться; становиться хозяином
Отау құру
Ақ бата
Искреннее благословение
Үлкен үй
Жиын-той
Старшее поколение
Аға буын
Жиын-той
Большое пиршество; многолюдный
Ақ бата
Дүние-мүлік
Имущество
Отау құру
Ақ бата
Косяк (дверной)
Босаға
Аға буын
Уважать; проявлять почтение
Қадір тұту
Сәлем салу
Дом отца
Үлкен үй

Поздравляем!

Урок закончен

Грамматиика