7. Қара шаңырақ

Сөздікқор

1/12

Урок

1/10

Урок

2/10

Урок

3/10

Поздравляем!

Урок закончен

очков
1. Таны және оқы.
  • Кенже бала
  • Әулет
Сәлем салуТаңбаӘулетКенже бала
  • Таңба
  • Сәлем салу
2. Таны және оқы.
  • Аға буын
  • Отау құру
Жиын-тойОтау құруАға буынАқ бата
  • Жиын-той
  • Ақ бата
3. Таны және оқы.
  • Үлкен үй
  • Қадір тұту
Дүние-мүлікБосағаҮлкен үйҚадір тұту
  • Босаға
  • Дүние-мүлік
4. Таны және оқы.
  • Кенже бала
  • Сәлем салу
  • Таңба
  • Әулет
  • Кенже бала
  • Сәлем салу
  • Таңба
  • Отау құру
  • Ақ бата
  • Әулет
5. Таны және оқы.
ң
Ң
а
А
а
А
Т
Т
б
Б
6. Таны және оқы.
  • Ақ бата
  • Жиын-той
  • Аға буын
  • Отау құру
  • Босаға
  • Ақ бата
  • Жиын-той
  • Аға буын
  • Отау құру
  • Дүние-мүлік
7. Таны және оқы.
у
У
Ә
Ә
л
Л
е
Е
т
Т
8. Таны және оқы.
9. Таны және оқы.
  • Үлкен үй
  • Қадір тұту
  • Босаға
  • Дүние-мүлік
  • Үлкен үй
  • Қадір тұту
  • Босаға
  • Дүние-мүлік
  • Кенже бала
  • Таңба
10. Таны және оқы.
11. Таны және оқы.
12. Таны және оқы.
13. Таны және оқы.
14. Таны және оқы.
  1. Қазақ
    қарашаңырақ
    деп
    атасы
    мен
    анасының
    шаңырағын
    ұстап
    қалған
    тұратын
    үйді
    айтады.
    Мысалы,
    бір
    әкенің
    үш
    ұлы
    болса,
    күндердің
    күнінде
    алдыңғы
    екі
    ұлды
    үйлендіріп,
    ал
    үшінші
    кенже
    ұл
    жоғарыда
    айтқанымыздай,
    әке-шешесінің
    қолында
    қалып,
    ата
    мен
    әкеден
    қалған
    бас
    шаңыраққа
    ие
    болады.
    Сол
    шаңырақтан
    енші
    алып,
    бөлек
    шыққан
    ұл-қыздары
    сәлем
    беріп,
    төркіндеп,
    амал
    айында
    көрісіп,
    ата-аналарының
    шаңырағына
    келетін
    болған.
    Ата-аналары
    қайтыс
    болғаннан
    кейін
    де
    ата-анамыздың
    шаңырағы
    деп
    киелі
    деп
    санаған.
  • бала
  • еншілерін
  • тұтып,
  • кенже
  • отау
  • қадір
  • беріп,
  • құрып
15. Таны және оқы.
  • Бағзы заманда
  • Солтүстікте
  • Оңтүстікте
16. Таны және оқы.
Маңғыстауда
Маңғыстауда
бүгінде
бүгінде
таңба
таңба
қаланған
қаланған
аумайтын
аумайтын
күні
күні
де
де
бар.
бар.
ұлутастан
ұлутастан
құрылыстар
құрылыстар
бейнесіндегі
бейнесіндегі
формасы
формасы
диаметрі
диаметрі
бірнеше
бірнеше
шаңырақтан
шаңырақтан
метрлік
метрлік
жерде
жерде
алып
алып
он
он
17. Таны және оқы.
  1. Бағзы
    жеткен
    қазақтың
    рулық
    шежіресі
    бойынша
    қарт
    Қазақтың
    үш
    ұлы
    бар
    екен.
    Ұлы
    Жүз
    Ағарыс
    және
    алғашқы
    алып,
    отау
    тігіп,
    бөлек
    шыққан
    үйсің
    деп,
    аты
    айтып
    тұрғандай
    «Үйсін»
    тайпасының
    маңына
    топтасқан.
    Ортаншысы
    Орта
    жүз
    Жанарыс,
    олар
    Арғын
    тайпасының,
    кенжесі
    Кіші
    Жүз
    Бегарыс,
    Алшындардың
    маңына
    топтасып,
    көтеріпті.
    Өздеріңіз
    көріп
    отырғандай,
    қазақтың
    ұлттық
    құрылымы,
    қазақтың
    жалғастығының
    үлкейтілген
    макеті.
  • шаңырақ
  • Тұңғышы
  • енші
  • заманнан
  • әулет
18. Таны және оқы.
  • Аға оқытушы
  • Аға ұрпақ
  • Аға буын
  • Аға есепші
19. Таны және оқы.
  • Үлкен үй туралы
  • Киіз үй туралы
  • Жиын-той туралы
20. Таны және оқы.
  • Отау құру
  • Тағзым ету
  • Өсиет айту
21. Таны және оқы.
Батаны қандай адамдар береді?
  • Қария адамдар береді.
  • Барлығы бере алады.
  • Жастарға береді.
22. Таны және оқы.
  • Үлкен үйге келді.
  • Қара шаңыраққа сәлем салды.
  • Ұлына өсет айтты.
23. Таны және оқы.
  1. Асқар,
    шаңырақ
    көтеріпсің,
    құттықтаймын?
    Той,
    құдалық
    деген
    барлық
    жиын-той
    өтіп
    кетті
    ме?
  2. Иә,
    барлығын
    өткіздік.
    Ата-анамның
    қалағанындай
    ұйымдастырдық.
  3. Енді
    қандай
    жоспарларың
    бар?
  4. Келесі
    айда
    ата-анам
    еншімізді
    береміз
    деп
    жатыр.
  5. Енші
    беру
    деген
    не?
    Бұрын
    естімегенмін.
  6. Ата-анасы
    баласы
    балалы
    болғаннан
    кейін
    «енді
    өз
    күндерін
    өздері
    көре
    алады»
    деген
    сенімге
    келіп,
    отау
    тігіп,
    бөлек
    шығарады.
    Сонда
    малынан
    мал,
    дүние-мүлік
    бөліп
    береді,
    ыдыс-аяқ
    сыйлайды.
    Оған
    келіннің
    төркінінен
    келген
    дүниесі
    қосылып,
    жас
    жұбайлар
    жеке
    шаңырақ
    болып
    шыға
    келеді.
    Мұны
    енші
    беру
    деп
    атайды.
  7. Қызық
    ақпарат
    екен.
    Енді
    біліп
    жүретін
    боламын.
  8. Бізде
    мұндай
    бағзы
    заманнан
    жеткен
    дәстүрлер
    көп.
    Тағы
    бір
    жолыққанда
    кеңінен
    әңгімелеп
    беремін.
    Қазір
    шаруаларым
    бар
    еді.
  9. -
    Әрине,
    жақсы
    сау
    бол!
24. Таны және оқы.
Сұхбат не туралы?
  • Енші беру дәстүрі туралы
  • Үйлену тойы туралы
  • Қара шаңырақ туралы
25. Таны және оқы.
  1. Асқар,
    шаңырақ
    көтеріпсің,
    құттықтаймын?
    Той,
    құдалық
    деген
    барлық
    өтіп
    кетті
    ме?
  2. Иә,
    барлығын
    өткіздік.
    Ата-анамның
    қалағанындай
    ұйымдастырдық.
  3. Енді
    қандай
    жоспарларың
    бар?
  4. Келесі
    айда
    ата-анам
    еншімізді
    береміз
    деп
    жатыр.
  5. деген
    не?
    Бұрын
    естімегенмін.
  6. Ата-анасы
    баласы
    балалы
    болғаннан
    кейін
    «енді
    өз
    күндерін
    өздері
    көре
    алады»
    деген
    сенімге
    келіп,
    отау
    тігіп,
    бөлек
    шығарады.
    Сонда
    малынан
    мал,
    бөліп
    береді,
    ыдыс-аяқ
    сыйлайды.
    Оған
    келіннің
    төркінінен
    келген
    дүниесі
    қосылып,
    жас
    жұбайлар
    жеке
    шаңырақ
    болып
    шыға
    келеді.
    Мұны
    енші
    беру
    деп
    атайды.
  7. Қызық
    ақпарат
    екен.
    Енді
    біліп
    жүретін
    боламын.
  8. Бізде
    мұндай
    жеткен
    дәстүрлер
    көп.
    Тағы
    бір
    жолыққанда
    кеңінен
    әңгімелеп
    беремін.
    Қазір
    шаруаларым
    бар
    еді.
  9. -
    Әрине,
    жақсы
    сау
    бол!
  • заманнан
  • бағзы
  • дүние-мүлік
  • жиын-той
  • беру
  • Енші
26. Таны және оқы.
  • – Асқар, шаңырақ көтеріпсің, құттықтаймын? Той, құдалық деген барлық жиын-той өтіп кетті ме?
  • – Енді қандай жоспарларың бар?
  • – Келесі айда ата-анам еншімізді береміз деп жатыр.
  • – Иә, барлығын өткіздік. Ата-анамның қалағанындай ұйымдастырдық.
  • – Ата-анасы баласы балалы болғаннан кейін «енді өз күндерін өздері көре алады» деген сенімге келіп, отау тігіп, бөлек шығарады. Сонда малынан – мал, дүние-мүлік бөліп береді, ыдыс-аяқ сыйлайды. Оған келіннің төркінінен келген дүниесі қосылып, жас жұбайлар жеке шаңырақ болып шыға келеді. Мұны енші беру деп атайды.
  • – Қызық ақпарат екен. Енді біліп жүретін боламын.
  • – Енші беру деген не? Бұрын естімегенмін.
27. Таны және оқы.
Бір атадан тараған ұрпақтар әулет деп аталады. “Әулет” сөзі парсы тілінен келген. Дәстүрлі қазақ қоғамында қандас-туыстық байланысты айқындауда жеті ата ұстанымы негізге алынған. Туыстық байланыс жеті атаға дейін созылып, одан әрі құдандалық байланысқа ұласады. Жеті атаға толған әрбір әулет рулы елге ұласу рәсімін жасап, толыққанды ру санатына қосылып отырады. Сондай-ақ, әулеттің өкілдері өзінің жеті атасын білу арқылы көрші рулармен байланысын айқындаған. Ғылыми әдебиеттерде әулет ұғымы елдегі ең жоғары билік лауазымы мұрагерлік жолмен берілген замандардағы билеушілер шежіресін тарату үшін қолданылады. Әулетке қатысты мұрагерлік жолмен таққа отыру салты ежелгі дәуірде, сақ, ғұн, үйсін, қаңлы мемлекеттік бірлестіктерінде қалыптасқан. Сондай-ақ, түрік, түргеш, қарлұқ, оғыз, қимақ қағанаттарында Қарахан мен қарақытайлар мемлекеттерінде, қыпшақ, т.б. ең жоғары лауазым жекелеген әулеттердің қолында болды. Демек бір атадан тарап, бірнеше буынға жеткен ұрпақтарды әулет деп атайды. Әулетке кір келтірмеу, сүйекке таңба түсірмеу қазақ ортасында берік ұстаным болып қалыптасқан. Текті әулетті басқа елге, жұртқа үлгі-өнеге ретінде тегі жақсы, текті әулет деп дәріптеп айтып отырады.
Толығырақ
28. Таны және оқы.
Бір атадан тараған ұрпақтар әулет деп аталады. “Әулет” сөзі парсы тілінен келген. Дәстүрлі қазақ қоғамында қандас-туыстық байланысты айқындауда жеті ата ұстанымы негізге алынған. Туыстық байланыс жеті атаға дейін созылып, одан әрі құдандалық байланысқа ұласады. Жеті атаға толған әрбір әулет рулы елге ұласу рәсімін жасап, толыққанды ру санатына қосылып отырады. Сондай-ақ, әулеттің өкілдері өзінің жеті атасын білу арқылы көрші рулармен байланысын айқындаған. Ғылыми әдебиеттерде әулет ұғымы елдегі ең жоғары билік лауазымы мұрагерлік жолмен берілген замандардағы билеушілер шежіресін тарату үшін қолданылады. Әулетке қатысты мұрагерлік жолмен таққа отыру салты ежелгі дәуірде, сақ, ғұн, үйсін, қаңлы мемлекеттік бірлестіктерінде қалыптасқан. Сондай-ақ, түрік, түргеш, қарлұқ, оғыз, қимақ қағанаттарында Қарахан мен қарақытайлар мемлекеттерінде, қыпшақ, т.б. ең жоғары лауазым жекелеген әулеттердің қолында болды. Демек бір атадан тарап, бірнеше буынға жеткен ұрпақтарды әулет деп атайды. Әулетке кір келтірмеу, сүйекке таңба түсірмеу қазақ ортасында берік ұстаным болып қалыптасқан. Текті әулетті басқа елге, жұртқа үлгі-өнеге ретінде тегі жақсы, текті әулет деп дәріптеп айтып отырады.
Толығырақ
Мәтінде қандай мәселе көтеріледі?
  • Бағзы заман туралы
  • Әулет ұғымы туралы
  • Әулеттің таңбасы туралы
29. Таны және оқы.
Бір атадан тараған ұрпақтар әулет деп аталады. “Әулет” сөзі парсы тілінен келген. Дәстүрлі қазақ қоғамында қандас-туыстық байланысты айқындауда жеті ата ұстанымы негізге алынған. Туыстық байланыс жеті атаға дейін созылып, одан әрі құдандалық байланысқа ұласады. Жеті атаға толған әрбір әулет рулы елге ұласу рәсімін жасап, толыққанды ру санатына қосылып отырады. Сондай-ақ, әулеттің өкілдері өзінің жеті атасын білу арқылы көрші рулармен байланысын айқындаған. Ғылыми әдебиеттерде әулет ұғымы елдегі ең жоғары билік лауазымы мұрагерлік жолмен берілген замандардағы билеушілер шежіресін тарату үшін қолданылады. Әулетке қатысты мұрагерлік жолмен таққа отыру салты ежелгі дәуірде, сақ, ғұн, үйсін, қаңлы мемлекеттік бірлестіктерінде қалыптасқан. Сондай-ақ, түрік, түргеш, қарлұқ, оғыз, қимақ қағанаттарында Қарахан мен қарақытайлар мемлекеттерінде, қыпшақ, т.б. ең жоғары лауазым жекелеген әулеттердің қолында болды. Демек бір атадан тарап, бірнеше буынға жеткен ұрпақтарды әулет деп атайды. Әулетке кір келтірмеу, сүйекке таңба түсірмеу қазақ ортасында берік ұстаным болып қалыптасқан. Текті әулетті басқа елге, жұртқа үлгі-өнеге ретінде тегі жақсы, текті әулет деп дәріптеп айтып отырады.
Толығырақ
  • Әулет ұғымы ертеде пайда болған.
  • Отау құру туралы әңгіме өрбіді.
  • Тағзым ету жайында ақпарат бар.
30. Таны және оқы.
  • Бот
  • Иә, отау құрған соң тұратын үй.
  • Иә, еншісін алған соң тұратын үй.
  • Иә, кенже бала ата-анасымен тұратын үй.
Сөздікқор
Әулет
Потомки, род
Жиын-той
Сәлем салу
Отвесить поклон
Таңба
Кенже бала
Младший ребенок
Қадір тұту
Кенже бала
Тамга
Таңба
Отау құру
Жениться; становиться хозяином
Жиын-той
Ақ бата
Искреннее благословение
Кенже бала
Дүние-мүлік
Старшее поколение
Аға буын
Әулет
Большое пиршество; многолюдный
Жиын-той
Кенже бала
Имущество
Дүние-мүлік
Босаға
Косяк (дверной)
Қадір тұту
Отау құру
Уважать; проявлять почтение
Қадір тұту
Ақ бата
Дом отца
Үлкен үй

Поздравляем!

Урок закончен

Грамматиика