Халықтық өлшемдер

Сөздікқор

1/12

Урок

1/10

Урок

2/10

Урок

3/10

Поздравляем!

Урок закончен

очков
1. Таны және оқы.
  • Адым
  • Тұтам
ТұтамҚұлашАдымШымшым
  • Шымшым
  • Құлаш
2. Таны және оқы.
  • Ит өлген жер
  • Елең-алаң
Елең-алаңИт өлген жер ЖұдырықтайТүйір
  • Түйір
  • Жұдырықтай
3. Таны және оқы.
  • Мизамшуақ
  • Шаңқай түс
МизамшуақҮскірікШынашақтайШаңқай түс
  • Шынашақтай
  • Үскірік
4. Таны және оқы.
  • Шымшым
  • Адым
  • Құлаш
  • Түйір
  • Шымшым
  • Адым
  • Елең-алаң
  • Құлаш
5. Таны және оқы.
м
М
ұ
Ұ
т
Т
Т
Т
а
А
6. Таны және оқы.
  • Ит өлген жер
  • Елең-алаң
  • Түйір
  • Жұдырықтай
  • Ит өлген жер
  • Елең-алаң
  • Үскірік
  • Түйір
  • Жұдырықтай
  • Шынашақтай
7. Таны және оқы.
к
К
Ү
Ү
с
С
р
Р
і
І
і
І
к
К
8. Таны және оқы.
9. Таны және оқы.
  • Шынашақтай
  • Шаңқай түс
  • Үскірік
  • Мизамшуақ
  • Шынашақтай
  • Шаңқай түс
  • Үскірік
  • Тұтам
  • Мизамшуақ
  • Біздің үйдің ауласында бау-бақша бар
10. Таны және оқы.
11. Таны және оқы.
12. Таны және оқы.
13. Таны және оқы.
14. Таны және оқы.
  1. Үйге
    келген
    қонақты
    ешқайсысымыз
    қуанып
    қарсы
    алмадық.
    Бұны
    байқаған
    қонақ
    та
    ыңғайсызданды,
    бірақ
    өз
    үйі
    ит
    өлген
    қалғандықтан
    осында
    қонатынын
    айтты.
    Қолындағы
    ауыр
    сөмкесін
    ашуға
    кірісті.
    Сөмкесінен
    ауылдан
    әкелген
    үлкендігі
    алмасын
    шығарып,
    үстел
    үстіне
    қоя
    бастады.
  • жерде
  • бейуақытта
  • зілдей
  • жұдырықтай-жұдырықтай
15. Таны және оқы.
  • Бір тұтам күн тез өтіп кетті.
  • Батыр атамыздың шоқпары дағарадай.
  • Шынашақтай затты көтеріп алыпты.
16. Таны және оқы.
қағым
қағым
қас
қас
тапсырманы
тапсырманы
орындады.
орындады.
Студенттер
Студенттер
сәтте
сәтте
17. Таны және оқы.
  1. Бір
    күн
    тез
    өте
    шығады,
    сондықтан
    барлығын
    алдын
    ала
    жоспарлап
    аламын.
    Жұмыс
    уақытында
    офистен
    бір
    жерге
    шығуға
    рұқсат
    жоқ.
    Сондықтан
    ары-бері
    жүрмей,
    әркім
    өз
    жұмыс
    орнында
    отырады.
    Ат
    ұжым
    ішінде
    біреудің
    жоқтығы
    бірден
    белгілі
    болып
    қалады.
  • бейуақытта
  • адым
  • төбеліндей
  • тұтам
18. Таны және оқы.
  • Шаңқай тал
  • Шаңқай ағаш
  • Шаңқай түс
  • Шамқай түс
19. Таны және оқы.
  • Шаңқай түс
  • Мизамшуақ
  • Елең-алаң
20. Таны және оқы.
  • Бейуақыт
  • Қас қағым сәт
  • Ит өлген жер
21. Таны және оқы.
Қай тақырыпта сабақ өткен еді?
  • Сөздердің шығу тарихы туралы
  • Халықтық өлшемдер туралы
  • Жазушылар туралы
22. Таны және оқы.
  • Ит өлген жерде деген тұрақты тіркесті үйрендім.
  • Бір қосуыс ұнды ыдысқа салды.
  • Үскірік уақытында далада көп жүрді.
23. Таны және оқы.
  1. Амансыз
    ба,
    ата.
    Хал-жағдайыңыз
    қалай?
  2. Аман-есенмін,
    балам.
    Өзің
    бейуақытта
    неге
    жүрсің?
  3. Досымды
    сағындым,
    оны
    көріп
    кетейін
    деп
    келдім.
    Жұмыс
    пен
    үйдің
    арасында
    бүкіл
    уақытымыз
    өтіп
    жатыр.
    Бір
    тұтам
    күн
    зуылдап
    өтіп,
    ештеңеге
    үлгермейміз.
  4. Солай
    ма,
    бұрынғыдай
    шаңқай
    түске
    дейін
    ұйықтап,
    қыдырып
    жүруді
    қойып,
    жұмысқа
    бас
    бұрғандарың
    да
    дұрыс
    шығар.
  5. Иә,
    ата.
    Уақыттың
    қадірін
    енді
    біле
    бастадық?
  6. Талай
    данышпан
    уақыттың
    қымбаттығы
    туралы
    қанатты
    сөздерді
    бекер
    қалдырмаған.
  7. Суворовтың
    «Ақша
    қымбат,
    адам
    өмірі
    одан
    қымбат,
    ал
    уақыт
    бәрінен
    қымбат»
    деген
    сөзі
    есіме
    түсіп
    отыр.
  8. Қас
    қағым
    сәтте
    есейіп
    шыға
    келдіңдер.
    Сендердің
    қалай
    ер
    жетіп
    кеткендеріңді
    байқамай
    да
    қалғандаймыз.
  9. Өзіміз
    де
    байқамай
    қалдық,
    ата.
24. Таны және оқы.
Сұхбат не туралы?
  • Өлшем туралы
  • Мезгіл туралы
  • Уақыт туралы
25. Таны және оқы.
  1. Амансыз
    ба,
    ата.
    Хал-жағдайыңыз
    қалай?
  2. Аман-есенмін,
    балам.
    Өзің
    неге
    жүрсің?
  3. Досымды
    сағындым,
    оны
    көріп
    кетейін
    деп
    келдім.
    Жұмыс
    пен
    үйдің
    арасында
    бүкіл
    уақытымыз
    өтіп
    жатыр.
    Бір
    күн
    зуылдап
    өтіп,
    ештеңеге
    үлгермейміз.
  4. Солай
    ма,
    бұрынғыдай
    дейін
    ұйықтап,
    қыдырып
    жүруді
    қойып,
    жұмысқа
    бас
    бұрғандарың
    да
    дұрыс
    шығар.
  5. Иә,
    ата.
    Уақыттың
    қадірін
    енді
    біле
    бастадық?
  6. Талай
    уақыттың
    қымбаттығы
    туралы
    қанатты
    сөздерді
    бекер
    қалдырмаған.
  7. Суворовтың
    «Ақша
    қымбат,
    адам
    өмірі
    одан
    қымбат,
    ал
    уақыт
    бәрінен
    қымбат»
    деген
    сөзі
    есіме
    түсіп
    отыр.
  8. есейіп
    шыға
    келдіңдер.
    Сендердің
    қалай
    ер
    жетіп
    кеткендеріңді
    байқамай
    да
    қалғандаймыз.
  9. Өзіміз
    де
    байқамай
    қалдық,
    ата.
  • данышпан
  • Қас
  • бейуақытта
  • қағым
  • сәтте
  • тұтам
  • шаңқай
  • түске
26. Таны және оқы.
  • – Амансыз ба, ата. Хал-жағдайыңыз қалай?
  • – Аман-есенмін, балам. Өзің бейуақытта неге жүрсің?
  • – Талай данышпан уақыттың қымбаттығы туралы қанатты сөздерді бекер қалдырмаған.
  • – Досымды сағындым, оны көріп кетейін деп келдім. Жұмыс пен үйдің арасында бүкіл уақытымыз өтіп жатыр. Бір тұтам күн зуылдап өтіп, ештеңеге үлгермейміз.
  • – Иә, ата. Уақыттың қадірін енді біле бастадық?
  • – Солай ма, бұрынғыдай шаңқай түске дейін ұйықтап, қыдырып жүруді қойып, жұмысқа бас бұрғандарың да дұрыс шығар.
  • – Суворовтың «Ақша қымбат, адам өмірі одан қымбат, ал уақыт бәрінен қымбат» деген сөзі есіме түсіп отыр.
27. Таны және оқы.
Күн мезгілдерін халық күнделікті шаруашылықта кәсіппен үйлестіріп, қай уақыт екендігін айнытпай дәл ажырата білген. Мәселен, қозы ағытар кезде, қозы көгендеп жатқанда, мал өрістен қайта, мал қоралана дегендердің бәрі де күн шыққаннан күн батқанға дейінгі уақытты білдіреді. Көшпенділер уақыт пен қашықтықты (кеңістік) бір ғана өлшеммен білдіріп отырған. Мәселен, алты айшылық жер, апталық жер, бір күндік жер сияқты уақыт өлшемдері бір нүктеден екінші нүктеге дейінгі қашықтық қана емес, кететін уақыт мерзімін білдіреді. Сол секілді күндік жер, сәскелік жер, күні ертең, күні кеше, алты ай қыс сияқты тіркестер туралы да осыны айтуға болады. Жерді түзiлiсiне, топырағына, шөбіне қарап қоныс таңдап, жұлдыздың орналасуы мен үркердің түсуі, айдың тууына қарап бағыт алатын халықтық білім әлі күнге дейін толық зерттеліп біткен жоқ. Тағы бір айта кетерлігі, көшпелі түркі тайпалары (қазақ халқы) өзге бір өркениеттер секілді табиғат ананы өзгертуге немесе оған үстемдік етуді мақсат етпеді. Керісінше, табиғатты қасиет тұтып онымен гармониялық үйлесімде бола білді. Яғни қазақ үшін кез келген кеңістік кие, зымырап өтіп бара жатқан уақыттың әрбір сәті құнды саналды. Бұл көшпелі өмір сүрген қазақ халқының экологиялық санасының биіктігі мен уақыт пен кеңістік туралы пайымымының аса жоғары деңгейде болғанын көрсетсе керек.
Толығырақ
28. Таны және оқы.
Күн мезгілдерін халық күнделікті шаруашылықта кәсіппен үйлестіріп, қай уақыт екендігін айнытпай дәл ажырата білген. Мәселен, қозы ағытар кезде, қозы көгендеп жатқанда, мал өрістен қайта, мал қоралана дегендердің бәрі де күн шыққаннан күн батқанға дейінгі уақытты білдіреді. Көшпенділер уақыт пен қашықтықты (кеңістік) бір ғана өлшеммен білдіріп отырған. Мәселен, алты айшылық жер, апталық жер, бір күндік жер сияқты уақыт өлшемдері бір нүктеден екінші нүктеге дейінгі қашықтық қана емес, кететін уақыт мерзімін білдіреді. Сол секілді күндік жер, сәскелік жер, күні ертең, күні кеше, алты ай қыс сияқты тіркестер туралы да осыны айтуға болады. Жерді түзiлiсiне, топырағына, шөбіне қарап қоныс таңдап, жұлдыздың орналасуы мен үркердің түсуі, айдың тууына қарап бағыт алатын халықтық білім әлі күнге дейін толық зерттеліп біткен жоқ. Тағы бір айта кетерлігі, көшпелі түркі тайпалары (қазақ халқы) өзге бір өркениеттер секілді табиғат ананы өзгертуге немесе оған үстемдік етуді мақсат етпеді. Керісінше, табиғатты қасиет тұтып онымен гармониялық үйлесімде бола білді. Яғни қазақ үшін кез келген кеңістік кие, зымырап өтіп бара жатқан уақыттың әрбір сәті құнды саналды. Бұл көшпелі өмір сүрген қазақ халқының экологиялық санасының биіктігі мен уақыт пен кеңістік туралы пайымымының аса жоғары деңгейде болғанын көрсетсе керек.
Толығырақ
Мәтінде қандай мәселе көтеріледі?
  • Көне өлшем бірліктері туралы
  • Көшпенділердің әдет-ғұрпы туралы
  • Жыл мезгілдері туралы
29. Таны және оқы.
Күн мезгілдерін халық күнделікті шаруашылықта кәсіппен үйлестіріп, қай уақыт екендігін айнытпай дәл ажырата білген. Мәселен, қозы ағытар кезде, қозы көгендеп жатқанда, мал өрістен қайта, мал қоралана дегендердің бәрі де күн шыққаннан күн батқанға дейінгі уақытты білдіреді. Көшпенділер уақыт пен қашықтықты (кеңістік) бір ғана өлшеммен білдіріп отырған. Мәселен, алты айшылық жер, апталық жер, бір күндік жер сияқты уақыт өлшемдері бір нүктеден екінші нүктеге дейінгі қашықтық қана емес, кететін уақыт мерзімін білдіреді. Сол секілді күндік жер, сәскелік жер, күні ертең, күні кеше, алты ай қыс сияқты тіркестер туралы да осыны айтуға болады. Жерді түзiлiсiне, топырағына, шөбіне қарап қоныс таңдап, жұлдыздың орналасуы мен үркердің түсуі, айдың тууына қарап бағыт алатын халықтық білім әлі күнге дейін толық зерттеліп біткен жоқ. Тағы бір айта кетерлігі, көшпелі түркі тайпалары (қазақ халқы) өзге бір өркениеттер секілді табиғат ананы өзгертуге немесе оған үстемдік етуді мақсат етпеді. Керісінше, табиғатты қасиет тұтып онымен гармониялық үйлесімде бола білді. Яғни қазақ үшін кез келген кеңістік кие, зымырап өтіп бара жатқан уақыттың әрбір сәті құнды саналды. Бұл көшпелі өмір сүрген қазақ халқының экологиялық санасының биіктігі мен уақыт пен кеңістік туралы пайымымының аса жоғары деңгейде болғанын көрсетсе керек.
Толығырақ
  • Экологиялық мәселелерді қасқағымда шешкен.
  • Тайпалардың қарым-қатынасы елең-алаңда шешілді.
  • Көшпенділер өркениеті табиғатпен үйлесімде болуды мақсат еткен.
30. Таны және оқы.
  • Бот
  • Бейуақытта жағдай сұрамайды.
  • Ат төбеліндей ғана екен.
  • Ит өлген жер сияқты жиі қолданыстағыларын білемін.
Сөздікқор
Тұтам
Горсть
Ит өлген жер
Мизамшуақ
Размах рук
Құлаш
Шымшым
Щепотка
Үскірік
Шаңқай түс
Шаг
Адым
Түйір
Крошка; крупинка; зернышко
Адым
Тұтам
Сумерки предрассветные
Елең-алаң
Құлаш
Размером с кулак
Жұдырықтай
Ит өлген жер
Очень далекая местность; глухая местность 
Адым
Шынашақтай
С мизинец; малюсенький; крохотный
Адым
Құлаш
Стужа; лютый холод
Үскірік
Мизамшуақ
Бабье лето
Ит өлген жер
Мизамшуақ
Самый полдень
Шаңқай түс

Поздравляем!

Урок закончен

Грамматиика