9. Халықтық өлшемдер

Сөздікқор

1/12

Урок

1/10

Урок

2/10

Урок

3/10

Поздравляем!

Урок закончен

очков
1. Таны және оқы.
  • Шымшым
  • Құлаш
ТұтамШымшымҚұлашАдым
  • Тұтам
  • Адым
2. Таны және оқы.
  • Түйір
  • Ит өлген жер
Елең-алаңИт өлген жер ТүйірЖұдырықтай
  • Жұдырықтай
  • Елең-алаң
3. Таны және оқы.
  • Шаңқай түс
  • Мизамшуақ
ҮскірікШынашақтайШаңқай түсМизамшуақ
  • Шынашақтай
  • Үскірік
4. Таны және оқы.
  • Шымшым
  • Адым
  • Құлаш
  • Шымшым
  • Адым
  • Елең-алаң
  • Түйір
  • Құлаш
5. Таны және оқы.
Т
Т
ұ
Ұ
т
Т
а
А
м
М
6. Таны және оқы.
  • Ит өлген жер
  • Елең-алаң
  • Жұдырықтай
  • Түйір
  • Ит өлген жер
  • Елең-алаң
  • Үскірік
  • Жұдырықтай
  • Түйір
  • Шынашақтай
7. Таны және оқы.
Ү
Ү
с
С
к
К
і
І
і
І
к
К
р
Р
8. Таны және оқы.
9. Таны және оқы.
  • Шаңқай түс
  • Үскірік
  • Мизамшуақ
  • Шынашақтай
  • Шаңқай түс
  • Тұтам
  • Үскірік
  • Мизамшуақ
  • Бажа
  • Шынашақтай
10. Таны және оқы.
11. Таны және оқы.
12. Таны және оқы.
13. Таны және оқы.
14. Таны және оқы.
  1. Үйге
    келген
    қонақты
    ешқайсысымыз
    қуанып
    қарсы
    алмадық.
    Бұны
    байқаған
    қонақ
    та
    ыңғайсызданды,
    бірақ
    өз
    үйі
    ит
    өлген
    қалғандықтан
    осында
    қонатынын
    айтты.
    Қолындағы
    ауыр
    сөмкесін
    ашуға
    кірісті.
    Сөмкесінен
    ауылдан
    әкелген
    үлкендігі
    алмасын
    шығарып,
    үстел
    үстіне
    қоя
    бастады.
  • бейуақытта
  • жұдырықтай-жұдырықтай
  • зілдей
  • жерде
15. Таны және оқы.
  • Батыр атамыздың шоқпары дағарадай.
  • Бір тұтам күн тез өтіп кетті.
  • Шынашақтай затты көтеріп алыпты.
16. Таны және оқы.
қас
қас
орындады.
орындады.
Студенттер
Студенттер
тапсырманы
тапсырманы
сәтте
сәтте
қағым
қағым
17. Таны және оқы.
  1. Бір
    күн
    тез
    өте
    шығады,
    сондықтан
    барлығын
    алдын
    ала
    жоспарлап
    аламын.
    Жұмыс
    уақытында
    офистен
    бір
    жерге
    шығуға
    рұқсат
    жоқ.
    Сондықтан
    ары-бері
    жүрмей,
    әркім
    өз
    жұмыс
    орнында
    отырады.
    Ат
    ұжым
    ішінде
    біреудің
    жоқтығы
    бірден
    белгілі
    болып
    қалады.
  • адым
  • төбеліндей
  • бейуақытта
  • тұтам
18. Таны және оқы.
  • Шаңқай ағаш
  • Шамқай түс
  • Шаңқай түс
  • Шаңқай тал
19. Таны және оқы.
  • Шаңқай түс
  • Елең-алаң
  • Мизамшуақ
20. Таны және оқы.
  • Бейуақыт
  • Қас қағым сәт
  • Ит өлген жер
21. Таны және оқы.
Қай тақырыпта сабақ өткен еді?
  • Жазушылар туралы
  • Сөздердің шығу тарихы туралы
  • Халықтық өлшемдер туралы
22. Таны және оқы.
  • Ит өлген жерде деген тұрақты тіркесті үйрендім.
  • Үскірік уақытында далада көп жүрді.
  • Бір қосуыс ұнды ыдысқа салды.
23. Таны және оқы.
  1. Амансыз
    ба,
    ата.
    Хал-жағдайыңыз
    қалай?
  2. Аман-есенмін,
    балам.
    Өзің
    бейуақытта
    неге
    жүрсің?
  3. Досымды
    сағындым,
    оны
    көріп
    кетейін
    деп
    келдім.
    Жұмыс
    пен
    үйдің
    арасында
    бүкіл
    уақытымыз
    өтіп
    жатыр.
    Бір
    тұтам
    күн
    зуылдап
    өтіп,
    ештеңеге
    үлгермейміз.
  4. Солай
    ма,
    бұрынғыдай
    шаңқай
    түске
    дейін
    ұйықтап,
    қыдырып
    жүруді
    қойып,
    жұмысқа
    бас
    бұрғандарың
    да
    дұрыс
    шығар.
  5. Иә,
    ата.
    Уақыттың
    қадірін
    енді
    біле
    бастадық?
  6. Талай
    данышпан
    уақыттың
    қымбаттығы
    туралы
    қанатты
    сөздерді
    бекер
    қалдырмаған.
  7. Суворовтың
    «Ақша
    қымбат,
    адам
    өмірі
    одан
    қымбат,
    ал
    уақыт
    бәрінен
    қымбат»
    деген
    сөзі
    есіме
    түсіп
    отыр.
  8. Қас
    қағым
    сәтте
    есейіп
    шыға
    келдіңдер.
    Сендердің
    қалай
    ер
    жетіп
    кеткендеріңді
    байқамай
    да
    қалғандаймыз.
  9. Өзіміз
    де
    байқамай
    қалдық,
    ата.
24. Таны және оқы.
Сұхбат не туралы?
  • Мезгіл туралы
  • Өлшем туралы
  • Уақыт туралы
25. Таны және оқы.
  1. Амансыз
    ба,
    ата.
    Хал-жағдайыңыз
    қалай?
  2. Аман-есенмін,
    балам.
    Өзің
    неге
    жүрсің?
  3. Досымды
    сағындым,
    оны
    көріп
    кетейін
    деп
    келдім.
    Жұмыс
    пен
    үйдің
    арасында
    бүкіл
    уақытымыз
    өтіп
    жатыр.
    Бір
    күн
    зуылдап
    өтіп,
    ештеңеге
    үлгермейміз.
  4. Солай
    ма,
    бұрынғыдай
    дейін
    ұйықтап,
    қыдырып
    жүруді
    қойып,
    жұмысқа
    бас
    бұрғандарың
    да
    дұрыс
    шығар.
  5. Иә,
    ата.
    Уақыттың
    қадірін
    енді
    біле
    бастадық?
  6. Талай
    уақыттың
    қымбаттығы
    туралы
    қанатты
    сөздерді
    бекер
    қалдырмаған.
  7. Суворовтың
    «Ақша
    қымбат,
    адам
    өмірі
    одан
    қымбат,
    ал
    уақыт
    бәрінен
    қымбат»
    деген
    сөзі
    есіме
    түсіп
    отыр.
  8. есейіп
    шыға
    келдіңдер.
    Сендердің
    қалай
    ер
    жетіп
    кеткендеріңді
    байқамай
    да
    қалғандаймыз.
  9. Өзіміз
    де
    байқамай
    қалдық,
    ата.
  • бейуақытта
  • тұтам
  • қағым
  • түске
  • данышпан
  • сәтте
  • Қас
  • шаңқай
26. Таны және оқы.
  • – Солай ма, бұрынғыдай шаңқай түске дейін ұйықтап, қыдырып жүруді қойып, жұмысқа бас бұрғандарың да дұрыс шығар.
  • – Досымды сағындым, оны көріп кетейін деп келдім. Жұмыс пен үйдің арасында бүкіл уақытымыз өтіп жатыр. Бір тұтам күн зуылдап өтіп, ештеңеге үлгермейміз.
  • – Иә, ата. Уақыттың қадірін енді біле бастадық?
  • – Суворовтың «Ақша қымбат, адам өмірі одан қымбат, ал уақыт бәрінен қымбат» деген сөзі есіме түсіп отыр.
  • – Амансыз ба, ата. Хал-жағдайыңыз қалай?
  • – Аман-есенмін, балам. Өзің бейуақытта неге жүрсің?
  • – Талай данышпан уақыттың қымбаттығы туралы қанатты сөздерді бекер қалдырмаған.
27. Таны және оқы.
Күн мезгілдерін халық күнделікті шаруашылықта кәсіппен үйлестіріп, қай уақыт екендігін айнытпай дәл ажырата білген. Мәселен, қозы ағытар кезде, қозы көгендеп жатқанда, мал өрістен қайта, мал қоралана дегендердің бәрі де күн шыққаннан күн батқанға дейінгі уақытты білдіреді. Көшпенділер уақыт пен қашықтықты (кеңістік) бір ғана өлшеммен білдіріп отырған. Мәселен, алты айшылық жер, апталық жер, бір күндік жер сияқты уақыт өлшемдері бір нүктеден екінші нүктеге дейінгі қашықтық қана емес, кететін уақыт мерзімін білдіреді. Сол секілді күндік жер, сәскелік жер, күні ертең, күні кеше, алты ай қыс сияқты тіркестер туралы да осыны айтуға болады. Жерді түзiлiсiне, топырағына, шөбіне қарап қоныс таңдап, жұлдыздың орналасуы мен үркердің түсуі, айдың тууына қарап бағыт алатын халықтық білім әлі күнге дейін толық зерттеліп біткен жоқ. Тағы бір айта кетерлігі, көшпелі түркі тайпалары (қазақ халқы) өзге бір өркениеттер секілді табиғат ананы өзгертуге немесе оған үстемдік етуді мақсат етпеді. Керісінше, табиғатты қасиет тұтып онымен гармониялық үйлесімде бола білді. Яғни қазақ үшін кез келген кеңістік кие, зымырап өтіп бара жатқан уақыттың әрбір сәті құнды саналды. Бұл көшпелі өмір сүрген қазақ халқының экологиялық санасының биіктігі мен уақыт пен кеңістік туралы пайымымының аса жоғары деңгейде болғанын көрсетсе керек.
Толығырақ
28. Таны және оқы.
Күн мезгілдерін халық күнделікті шаруашылықта кәсіппен үйлестіріп, қай уақыт екендігін айнытпай дәл ажырата білген. Мәселен, қозы ағытар кезде, қозы көгендеп жатқанда, мал өрістен қайта, мал қоралана дегендердің бәрі де күн шыққаннан күн батқанға дейінгі уақытты білдіреді. Көшпенділер уақыт пен қашықтықты (кеңістік) бір ғана өлшеммен білдіріп отырған. Мәселен, алты айшылық жер, апталық жер, бір күндік жер сияқты уақыт өлшемдері бір нүктеден екінші нүктеге дейінгі қашықтық қана емес, кететін уақыт мерзімін білдіреді. Сол секілді күндік жер, сәскелік жер, күні ертең, күні кеше, алты ай қыс сияқты тіркестер туралы да осыны айтуға болады. Жерді түзiлiсiне, топырағына, шөбіне қарап қоныс таңдап, жұлдыздың орналасуы мен үркердің түсуі, айдың тууына қарап бағыт алатын халықтық білім әлі күнге дейін толық зерттеліп біткен жоқ. Тағы бір айта кетерлігі, көшпелі түркі тайпалары (қазақ халқы) өзге бір өркениеттер секілді табиғат ананы өзгертуге немесе оған үстемдік етуді мақсат етпеді. Керісінше, табиғатты қасиет тұтып онымен гармониялық үйлесімде бола білді. Яғни қазақ үшін кез келген кеңістік кие, зымырап өтіп бара жатқан уақыттың әрбір сәті құнды саналды. Бұл көшпелі өмір сүрген қазақ халқының экологиялық санасының биіктігі мен уақыт пен кеңістік туралы пайымымының аса жоғары деңгейде болғанын көрсетсе керек.
Толығырақ
Мәтінде қандай мәселе көтеріледі?
  • Көшпенділердің әдет-ғұрпы туралы
  • Көне өлшем бірліктері туралы
  • Жыл мезгілдері туралы
29. Таны және оқы.
Күн мезгілдерін халық күнделікті шаруашылықта кәсіппен үйлестіріп, қай уақыт екендігін айнытпай дәл ажырата білген. Мәселен, қозы ағытар кезде, қозы көгендеп жатқанда, мал өрістен қайта, мал қоралана дегендердің бәрі де күн шыққаннан күн батқанға дейінгі уақытты білдіреді. Көшпенділер уақыт пен қашықтықты (кеңістік) бір ғана өлшеммен білдіріп отырған. Мәселен, алты айшылық жер, апталық жер, бір күндік жер сияқты уақыт өлшемдері бір нүктеден екінші нүктеге дейінгі қашықтық қана емес, кететін уақыт мерзімін білдіреді. Сол секілді күндік жер, сәскелік жер, күні ертең, күні кеше, алты ай қыс сияқты тіркестер туралы да осыны айтуға болады. Жерді түзiлiсiне, топырағына, шөбіне қарап қоныс таңдап, жұлдыздың орналасуы мен үркердің түсуі, айдың тууына қарап бағыт алатын халықтық білім әлі күнге дейін толық зерттеліп біткен жоқ. Тағы бір айта кетерлігі, көшпелі түркі тайпалары (қазақ халқы) өзге бір өркениеттер секілді табиғат ананы өзгертуге немесе оған үстемдік етуді мақсат етпеді. Керісінше, табиғатты қасиет тұтып онымен гармониялық үйлесімде бола білді. Яғни қазақ үшін кез келген кеңістік кие, зымырап өтіп бара жатқан уақыттың әрбір сәті құнды саналды. Бұл көшпелі өмір сүрген қазақ халқының экологиялық санасының биіктігі мен уақыт пен кеңістік туралы пайымымының аса жоғары деңгейде болғанын көрсетсе керек.
Толығырақ
  • Тайпалардың қарым-қатынасы елең-алаңда шешілді.
  • Көшпенділер өркениеті табиғатпен үйлесімде болуды мақсат еткен.
  • Экологиялық мәселелерді қасқағымда шешкен.
30. Таны және оқы.
  • Бот
  • Ат төбеліндей ғана екен.
  • Ит өлген жер сияқты жиі қолданыстағыларын білемін.
  • Бейуақытта жағдай сұрамайды.
Сөздікқор
Тұтам
Горсть
Үскірік
Құлаш
Размах рук
Ит өлген жер
Шаңқай түс
Щепотка
Шымшым
Шымшым
Шаг
Адым
Адым
Крошка; крупинка; зернышко
Түйір
Шымшым
Сумерки предрассветные
Елең-алаң
Түйір
Размером с кулак
Жұдырықтай
Ит өлген жер
Очень далекая местность; глухая местность 
Түйір
Шынашақтай
С мизинец; малюсенький; крохотный
Үскірік
Шынашақтай
Стужа; лютый холод
Үскірік
Мизамшуақ
Бабье лето
Шаңқай түс
Елең-алаң
Самый полдень
Шаңқай түс

Поздравляем!

Урок закончен

Грамматиика